Schrijven

...is als hardlopen: alleen regelmaat werkt.

Romans schrijven. Het is me twee keer eerder gelukt, en onder omstandigheden die een heel stuk minder rooskleurig waren dan hoe ik er nu bij zit. Concept M schreef ik toen ik hoogzwanger was, en tijdens het eerste jaar dat Rudi er was. Inderdaad: tussen de flesjes en het gekrijs door. 7B schreef ik tijdens corona, toen Rudi 4 was en full-time vermaak nodig had, en Bram en ik elke minuut verdeelden om nog aan werken toe te komen in de tot kantoor omgetoverde hoek van onze slaapkamer. En toch kwamen ze af, die romans.

Hoe dat lukte? Ik ontdekte al vrij snel wat werkt voor mij. Ik kan niet dagenlang schrijven. Zelfs geen uren achter elkaar. Als ik schrijf werkt mijn brein op duizend procent, en raak ik pijlsnel vermoeid. Zeker als het om sciencefiction gaat, en ik constant bezig ben met het visualiseren van het complete parallelle universum dat ik bedacht heb, zodat alles klopt. Eigenlijk kan ik maar een uurtje per dag echt schrijven. Maar in dat uur lukt het me wel om te knallen, en schrijf ik eigenlijk altijd minimaal 500 woorden, wat een prima dagopbrengst is. Het enige addertje onder het gras: ik heb ijzeren regelmaat nodig. Ik moet Elke. Dag. Schrijven. Wel maar een uurtje, maar: het MOET elke dag gebeuren. Als ik een dag mis, ben ik uit de regelmaat, en kost het me op de een of andere manier ontzettend veel moeite om het weer op te pakken. Voor ik het weet zijn er weken voorbij en ben ik mijn complete planning uit het oog verloren (lees: ik steek mijn kop in het zand). Ik weet niet waarom het zo werkt, maar het werkt zo.

Als ik scholen bezoek krijg ik van jongeren vaak de vraag hoe het me lukt om een heel boek te schrijven. Ik leg ze dan altijd uit hoe het voor mij werkt (en natuurlijk dat het voor iedere schrijver weer anders is), en vergelijk het met hardlopen: je gaat alleen vooruit als je het regelmatig doet, en het is eigenlijk pas leuk als je jezelf bewijst dat je je aan die regelmaat kunt houden. Of ik vergelijk het met voetbal kijken: als je een keer per jaar naar Studio Voetbal kijkt, dan is er geen hol aan. Kijken naar voetbal is pas leuk als je geïnvesteerd bent en iedere week kijkt. Dan ga je het vanzelf spannend vinden. Zo is het voor mij ook met mijn eigen verhalen. Als ik iedere dag even in het verhaal stap, dan wil ik zelf weten hoe het verdergaat. Als ik het verhaal uit het oog verlies, al is het maar een dag, dan ben ik meteen niet meer zo geïnvesteerd.

Nu ik de diagnose ADHD heb gekregen (zoals zovelen met mij) kan ik mijn werkritme iets beter duiden. De ijzeren regelmaat die direct compleet verdwijnt bij één gemiste dag, de spanningsboog die maar een uur gespannen staat, het procrastineren voor en na het schrijven dat geen duidelijke functie heeft maar toch “moet” bestaan. Medicatie maakt het iets makkelijker om tijdens het schrijven niet voortdurend afgeleid te raken door gedachten aan dingen die ik niet moet vergeten (ik moet X nog mailen!) of door Wikipediapagina’s die ik nog open had staan. Maar het instappen in de regelmaat: dat was, is en blijft taai.

Ik ben nu al drie jaar bezig aan het begin van mijn derde roman: Het professionele leven van Keetje Kwant, en elke keer wanneer er een ander project voorbijkomt, spring ik vol enthousiasme op die trein en verlies het schrijven uit het oog. Ik maakte een podcast, een album, nog een podcast, ging touren met orkest - er was zo veel te doen, en schrijven was makkelijk uit te stellen. Binnenskamers, hier in huis, werd het ondertussen bijna een running gag: “Ik ben geen schrijver, ik wás schrijver, ik heb immers al jaren geen roman meer geschreven.” Het knaagde aan mijn zelfvertrouwen. De omstandigheden zijn immers ideaal: onze dochter heeft een leeftijd waarop ze zelfstandig speelt, ik kan zelf mijn agenda invullen, en ik heb zelfs een beurs van het Letterenfonds gekregen voor het schrijven van deze roman.

En toch.

Toch voelt het elke keer weer na een gemiste dag (of week) alsof ik he-le-maal opnieuw moet beginnen. Alle moed bij elkaar moet rapen om mezelf er weer toe te zetten. Dat heb ik ook met, ik noem maar wat, mijn administratie, en opruimen, en poetsen - dat is ook bloedirritant, maar minder fundamenteel dan schrijven. Schrijven is wat ik het liefste doe. Wat ik altijd al heb willen doen, wat ik (hopelijk) tot het einde ga blijven doen. Dat is waarom ik niet opgeef en mezelf toch steeds weer aan mijn haren richting mijn manuscript sleep. En als ik dan bezig ben, dan heb ik de tijd van mijn leven. Dat weet ik vantevoren, en toch kan ik er niet naar handelen.

Ik ben nu gelukkig weer op het punt dat ik een dag- en weekplanning heb gemaakt voor het aantal te schrijven woorden tot en met november. Alleen dat soort rigoureuze excel-discipline houdt me bij de les. Aan mijn fellow schrijvers en/of ADHD-lijders: weten jullie een goede work-around?